नेपालले किन Bitcoin Mining गर्नुपर्छ? — भुटानले $१.४ अर्ब कमायो, नेपालले शून्य
नेपालसँग संसारकै सस्तो जलविद्युत् छ, हिमालको प्राकृतिक शीतलन छ, र हरेक वर्षात ७०० मेगावाट बिजुली खेर जान्छ — तर Bitcoin mining गर्दा ५ वर्षसम्म जेल सजाय हुन्छ। अर्कोतिर भुटानले उस्तै बिजुलीबाट $१.४ अर्ब कमाइसकेको छ।
नेपालको बिजुली — सस्तो तर बर्बाद
तपाईंलाई एउटा प्रश्न — नेपालमा बिजुली सस्तो छ कि महँगो? धेरैजसोले भन्छन् महँगो — तर सत्य यो हो कि नेपालको बिजुली संसारकै सस्तो मध्ये एक हो।
त्यसो भए किन यो सस्तो बिजुलीबाट पैसा कमाउनुको सट्टा, नेपालले मानिसलाई जेल हालिरहेको छ? र किन हरेक वर्षात ७ सय मेगावाट बिजुली यसरी खेर जान्छ — किन्ने कोही नभएर?
बिटक्वाइन Mining भनेको के हो?
बिटक्वाइन mining भनेको — कम्प्युटरले गणितीय समस्या हल गर्छ, र बदलामा बिटक्वाइन पाउँछ। एउटा बिटक्वाइनको मूल्य आज करिब ७० हजार अमेरिकी डलर छ — नेपाली रुपैयाँमा करिब ९४ लाख।
तर यो mining गर्न सबैभन्दा ठूलो खर्च — बिजुली हो। Mining खर्चको ६० देखि ८० प्रतिशत बिजुलीमै जान्छ। जसको बिजुली सस्तो — उसको नाफा बढी। कुरा यति सिधा छ।
नेपालको बिजुली दर
- नेपालको उच्च भोल्टेज बिजुली दर: प्रति किलोवाट-घण्टा मात्र २ रुपैयाँ २२ पैसा
- यो प्याराग्वे, आइसल्यान्ड, र अमेरिकाको टेक्सास भन्दा पनि सस्तो छ
- बिटक्वाइन mining प्रति किलोवाट-घण्टा ९ रुपैयाँ भन्दा कम दरमा नाफामा हुन्छ — नेपाल त्यसको चौथाइ मा छ तर नेपालमा बिटक्वाइन mining गर्दा ५ वर्षसम्म जेल सजाय हुन्छ।
भुटानले कसरी गर्यो? — The Bhutan Mirror
भुटान — नेपालजस्तै हिमाली देश, जलविद्युत्को बढी उत्पादनको उस्तै समस्या। तर भुटानले सन् २०१९ मा चुपचाप सरकारी बिटक्वाइन mining सुरु गर्यो।
भुटानको उपलब्धि:
-
आज भुटानसँग १३ हजारभन्दा बढी बिटक्वाइन छ — मूल्य करिब $१.४ अर्ब
-
यो भुटानको कुल गार्हस्थ उत्पादनको ४०% हो
-
भुटानले बिटक्वाइन बेचेर पाएको पैसाबाट सरकारी कर्मचारीको तलब दोब्बर बनायो तुलना:
-
भुटानको जलविद्युत् क्षमता: ३०,००० MW
-
नेपालको जलविद्युत् क्षमता: ४३,००० MW — बढी छ
-
भुटानले $१.४ अर्ब कमायो। नेपालले — शून्य।
"हामीलाई बिजुली आफैंलाई चाहिँदैन?" — सबैभन्दा ठूलो भ्रम
"तर हामीलाई त बिजुली आफैंलाई चाहिन्छ नि?" — यो सबैभन्दा ठूलो भ्रम हो।
वर्षातमा ७ सय देखि ८ सय मेगावाट बिजुली हरेक दिन खेर जान्छ — पानी बग्छ, टर्बाइन घुम्छ, तर बिजुली किन्ने कोही छैन।
भारतलाई बेच्ने? एउटा मात्र ठूलो प्रसारण लाइन छ — धल्केबर-मुजफ्फरपुर — र त्यसको क्षमता पनि सीमित छ। नेपालले गत वर्ष बिजुली निर्यातबाट जम्मा १३ अर्ब रुपैयाँ कमायो।
Mining को सम्भावना
मात्र १ सय मेगावाट बिटक्वाइन mining मा लगाउँदा वार्षिक $२०–३० करोड आम्दानी हुन्छ — नेपालको सम्पूर्ण बिजुली निर्यातभन्दा दोब्बर। मात्र एउटा mining केन्द्रबाट।
के-के चाहिन्छ र कति खर्च लाग्छ?
प्याराग्वेमा HIVE कम्पनीले $५.६ करोडमा २०० MW mining केन्द्र किन्यो — र त्यहाँको बिजुली नेपालभन्दा महँगो छ।
जोखिम र सावधानी — इमान्दार विश्लेषण
सब कुरा सजिलो छैन — जोखिम पनि छन्:
मूल्य अस्थिरता
सन् २०२२ मा बिटक्वाइनको मूल्य $६९,००० बाट घटेर $१६,००० पुग्यो — धेरै miners हरू दिवालिया भए। नेपालको सस्तो दरमा $३०,००० मा पनि नाफा हुन्छ — तर आम्दानी अनुमानहरू अहिलेको मूल्यमा आधारित छन्।
हार्डवेयर अप्रचलन
Mining मेसिन हरेक २–३ वर्षमा पुरानो हुन्छ — लगातार नयाँ लगानी चाहिन्छ।
मौसमी सीमा
वर्षातमा बिजुली बढी हुन्छ तर जाडोमा नेपालले भारतबाट बिजुली आयात गर्छ — mining मौसमी हुनुपर्छ।
अन्य देशका सबक
- लाओस: नियम बिना mining खोल्यो — अपराधी भित्रिए, जबर्जस्ती श्रम शिविर बने, देशको एक-तिहाइ बिजुली खपत भयो, नागरिकको बत्ती गयो
- कजाकिस्तान: अनियन्त्रित mining ले देशव्यापी बिजुली कटौती गरायो — जनताले विरोध गरे
- आइसल्यान्ड: Mining १५० MW मा सीमित गर्यो — किनभने miners ले सम्पूर्ण घरपरिवारहरूभन्दा बढी बिजुली खपत गर्दै थिए
- चीन: Mining प्रतिबन्ध लगायो — तर miners भूमिगत गए, चीनले कर राजस्व गुमायो, नियन्त्रण गुमायो
त्यसोभए नेपालले के गर्ने?
मोडेल स्पष्ट छ — भुटानजस्तो सरकार-नियन्त्रित mining। व्यक्तिगत कारोबार होइन। राज्यले नै सञ्चालन गर्ने। Mining भनेको क्रिप्टो कारोबार होइन — यो ऊर्जा व्यापारीकरण हो।
राजनीतिक अवस्था
- राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) ले आफ्नो वाचापत्रमा पहिलो पटक mining प्रस्ताव राखेको छ — "एक वर्षभित्र नियमन र पाइलट परियोजना ल्याउने"
- तर मार्च २८ को सरकारको १०० बुँदे कार्ययोजनामा — यसको उल्लेख छैन
- नेपाल राष्ट्र बैंकको कार्यदलले पुस ९ मा भन्यो — "नेपालले प्रतिबन्धको चश्माबाट मात्र नहेरी, mining सम्भाव्यता अध्ययन गर्नुपर्छ"
- राष्ट्रिय दण्ड संहिताको धारा २६२ क संशोधन गर्नुपर्छ — तर सरकार-नियन्त्रित mining र नागरिक कारोबार फरक कुरा हुन्
निष्कर्ष
नेपालसँग ४३ हजार मेगावाट जलविद्युत् क्षमता छ — संसारकै ठूलो मध्ये एक हो। संसारकै सस्तो र सफा बिजुली छ। हिमालको चिसो हावाले मेसिनलाई चिसो बनाउँछ — अर्को देशले लाखौं खर्च गर्ने काम प्रकृतिले सित्तैमा गरिदिन्छ।
तर हरेक वर्षात बित्छ, ७ सय मेगावाट बिजुली बगेर जान्छ — र त्यो पैसा फेरि फर्किँदैन।
भुटानले एक अर्ब कमायो। हामीले एक अर्ब बगायौँ।
प्रश्न यो होइन कि नेपालले mining गर्न सक्छ कि सक्दैन — प्रश्न यो हो कि नेपालले mining गर्नेछ कि गर्दैन।
Share this post
Help this article travel further
One tap opens the share sheet or pre-fills the post for the platform you want.